Zakaz kotłów 3 i 4 klasy od 1 stycznia 2027. Kogo dotyczy i co dalej

Zakaz kotłów 3 i 4 klasy: trzy województwa, jedna data

Uchwały antysmogowe przyjęte przez sejmiki kilka lat temu miały wbudowane etapy. Najpierw z domów zniknęły tak zwane kopciuchy, czyli kotły pozaklasowe. Drugi etap dotyczy kotłów, które spełniają normę PN-EN 303-5:2012 w klasie 3 lub 4. To urządzenia sprzedawane masowo jeszcze kilkanaście lat temu i wciąż stojące w wielu kotłowniach.

Od 1 stycznia 2027 roku nie będzie można ich używać w trzech regionach:

• Małopolska (poza Krakowem, gdzie od 2019 roku obowiązuje całkowity zakaz palenia węglem i drewnem): kotły klasy 3 i 4 można użytkować tylko do 31 grudnia 2026 roku.
• Lubelskie: ten sam termin dla klas 3 i 4. Kotły klasy 5 bez ekoprojektu mają tu czas do 2030 roku.
• Lubuskie poza Zieloną Górą i Gorzowem Wielkopolskim (tam zasady działają od 2023 roku): od nowego roku dozwolone będą tylko kotły co najmniej klasy 5 i ogrzewacze spełniające wymogi ekoprojektu.

Zakaz kotłów 3 i 4 klasy nie jest nowością, bo uchwały przyjęto kilka lat temu, ale wiele osób dowiaduje się o nim dopiero teraz, gdy przyszły pierwsze chłody, a gminy zaczęły rozsyłać przypomnienia. Na wymianę zostały niecałe dwa miesiące, w dodatku w środku sezonu grzewczego. Dla wielu rodzin oznacza to decyzję o nowym źródle ciepła podjętą w kilka tygodni zamiast w kilka lat, które dawała uchwała.

Kto ma czas do 2028 roku, a co z Dolnym Śląskiem

W większości pozostałych województw zakaz kotłów 3 i 4 klasy przypada rok później. Od 1 stycznia 2028 roku kotły klasy 3 i 4 trzeba będzie wyłączyć w województwach śląskim, mazowieckim, łódzkim, wielkopolskim, kujawsko-pomorskim, podkarpackim i zachodniopomorskim. Na Mazowszu w dziewięciu powiatach wokół Warszawy od 2028 roku obowiązuje dodatkowo zakaz ogrzewania węglem, z wyjątkami dla części istniejących instalacji.

Dolny Śląsk ma trzy osobne uchwały: dla Wrocławia, dla uzdrowisk i dla reszty województwa. Poza Wrocławiem i uzdrowiskami kotły klasy 3 i 4 można użytkować do 30 czerwca 2028 roku. We Wrocławiu od 1 lipca 2024 roku działają już tylko kotły klas 3, 4 i 5, a od lipca 2028 roku przepisy obejmą również klasę 5, czyli praktycznie zamkną drogę paleniu węglem w mieście. Podobnie surowe zasady przyjęto dla uzdrowisk.

W podlaskim i warmińsko-mazurskim uchwał antysmogowych dla kotłów domowych do dziś nie ma. Opolskie ma terminy rozłożone do 2031 roku. Zanim podejmiesz decyzję, warto zajrzeć do aktualnego tekstu uchwały w dzienniku urzędowym swojego województwa, bo część z nich była już nowelizowana i przesuwała daty.

Jak sprawdzić, w jakiej klasie jest Twój kocioł

Klasa jest podana na tabliczce znamionowej kotła, w instrukcji, w dokumentacji technicznej albo w świadectwie z badań. Szukasz cyfry 3, 4 lub 5 w odniesieniu do normy PN-EN 303-5:2012. Gminy w Małopolsce przypominają, że samo oznaczenie „klasa A” nic nie mówi w świetle uchwały, bo to etykieta energetyczna, a nie klasa emisyjna.

Jeśli tabliczki nie ma, a dokumenty zaginęły, kocioł zwykle traktuje się jak pozaklasowy. Wtedy termin minął już wcześniej. Kotły klasy 5 zamontowane przed wejściem uchwał w życie mogą w wielu regionach pracować do końca swojej żywotności, ale i tu szczegóły różnią się między województwami.

Za łamanie zakazu, czyli używanie kotła niezgodnego z uchwałą, grozi grzywna na podstawie art. 334 ustawy Prawo ochrony środowiska. Na miejscu strażnik miejski lub urzędnik gminy może wystawić mandat do 500 zł, a sprawa skierowana do sądu kończy się grzywną do 5000 zł. Kontrole w praktyce zaczynają się od zgłoszeń sąsiadów i pomiarów dronami nad osiedlami. Strażnicy mogą też pobrać próbkę popiołu z paleniska, żeby sprawdzić, czy w kotle nie spalano odpadów.

Na co zamienić stary kocioł, gdy czasu jest mało

Najszybsza droga, czyli nowy kocioł na węgiel klasy 5, ma krótką przyszłość. Program Czyste Powietrze nie dopłaca już do kotłów węglowych, a we Wrocławiu od 2028 roku nawet klasa 5 przestanie wystarczać. Kocioł na pellet to rozwiązanie dozwolone, ale paliwo wraca jako koszt co sezon. W naszym porównaniu pellet czy pompa ciepła policzyliśmy, ile to wychodzi w zwykłym domu.

Pompa ciepła odcina temat uchwał antysmogowych raz na zawsze, bo nie spala niczego na miejscu. Pompa powietrzna jest szybsza w montażu i tańsza na starcie. Gruntowa kosztuje więcej, ale w mrozie trzyma wysoką sprawność i nie ma jednostki zewnętrznej. Różnice opisaliśmy w tekście gruntowa czy powietrzna pompa ciepła, a koszty eksploatacji w porównaniu pompa ciepła, gaz czy ekogroszek.

W starszym budynku pierwsze pytanie brzmi, czy instalacja grzejnikowa poradzi sobie z niższą temperaturą zasilania. Często wystarczy wymiana kilku grzejników albo docieplenie stropu. Kiedy to ma sens, a kiedy nie, wyjaśnia wpis pompa ciepła w starym domu.

Dotacje i realny harmonogram wymiany zimą

Na wymianę starego źródła ciepła w istniejącym domu dopłaca program Czyste Powietrze, prowadzony przez NFOŚiGW i wojewódzkie fundusze. Wniosek trzeba złożyć przed rozpoczęciem prac, a przed inwestycją obowiązkowy jest audyt energetyczny budynku. Od 2027 roku z ogrzewania elektrycznego program będzie wspierał już tylko pompy ciepła, o czym pisaliśmy w tekście o zmianach w Czystym Powietrzu. Aktualne kwoty dla gruntowych pomp zebraliśmy na stronie dofinansowanie do pompy ciepła.

Zima nie zamyka drogi do gruntowej pompy. Odwierty pionowe można wykonywać przy mrozie, a teren po pracach porządkuje się wiosną. Więcej o tym w artykule odwierty zimą. Realny czas od pierwszej rozmowy do uruchomienia to kilka tygodni, z czego najwięcej zajmują formalności i dostawa urządzenia.

Jeśli mieszkasz w Małopolsce, na Lubelszczyźnie albo w Lubuskiem, a w kotłowni stoi kocioł klasy 3 lub 4, zostały Ci dni, nie miesiące. Na Dolnym Śląsku i w regionach z terminem w 2028 roku jest jeszcze jeden sezon na spokojne porównanie ofert, wyliczenie kosztów i złożenie wniosku o dotację przed pierwszym odwiertem.

Źródła: Gmina Kalwaria Zebrzydowska: Czy Twój kocioł spełnia wymagania uchwały antysmogowej, Ustawa Prawo ochrony środowiska (ISAP), Program Czyste Powietrze (NFOŚiGW), Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego: uchwała antysmogowa, materiały, Wrocław.pl: kary za ogrzewanie kopciuchami od lipca 2024